Tarihin seyrini değiştiren zafer: İstanbul’un fethi

Sultan II. Mehmet’in komutanlığında 54 günlük kuşatmanın sonucunda 29 Mayıs 1453 tarihinde gerçekleşen fetih ile 1500 yıllık Doğu Roma İmparatorluğu yıkıldı, Orta Çağ sona erdi ve Yeni Çağ başladı.

Doğu Roma’nın başşehri İstanbul, tarih boyunca Osmanlı dışında farklı devletler tarafından tekraren kuşatıldı.

Hazreti Muhammed’in “İstanbul elbette fethedilecektir. Onu fetheden kumandan ne hoş kumandan, onu fetheden asker ne hoş askerdir.” biçimindeki kelamları, Müslüman devletlerin de bu övgüye mazhar olmak için tekraren İstanbul’u kuşatmasına yol açtı.

Sultan 2. Mehmet’in İstanbul’un fethini tasarlaması ve bunun gerçekleştirilmesinden sonraki amaçları, kozmik bir ebedi devlet anlayışının peşinde koştuğunu göstermekteydi.

İstanbul’un fethi için yapılan hazırlıklar, kuşatma boyunca hem içeride hem dışarıda verilen çabalar ve fetih sonrası hali, birinci saltanatı başarısız görülen Sultan 2. Mehmet’i “Fatih” ve cihan imparatoru yaptı.

Şehzadeliği periyodunda aklına İstanbul’u fethetme kanısını yerleştiren 2. Mehmet, bu gayesine ulaşmak için hazırlıklara başladı ve birinci saltanat periyodunun berbat izlerini silmek için çalıştı.

Sultan 2. Mehmet tarafından verilen buyrukla Karaman seferi dönüşü Edirne’de İstanbul’un fethi için gerekli hazırlıklar başlatıldı.

EDİRNE’DE BÜYÜK TOPLAR DÖKÜLDÜ

Zağanos Paşa, kentin dışarıdan dayanak almaması için 1452 yılının başlarında Anadolu Hisarı’nı güçlendirdi ve ağustosta ise Rumeli Hisarı’nı tamamladı. Böylelikle Karadeniz’le Bizans’ın ilişkisi kesilerek İstanbul’a askeri yardımların engellenmesi sağlandı.

Osmanlı’ya hizmet teklifinde bulunan ‘’Urban’’ isimli Macar top döküm ustasının yaptığı birinci top, Rumeli Hisarı’na yerleştirildi ve bu top sayesinde İstanbul Boğazı’nı müsaadesiz geçmek isteyen Venedikli Antonio Rizzo’nun yönetimindeki gemi batırıldı. Bu topun başarısı surları yıkabilmek için daha çok ve büyük topların imaline muhtaçlık olduğunu gösterdi. Bu nedenle Edirne’de büyük top dökümü işi başlatıldı.

Edirne’de yeni dökülen büyük top, 62,8 santimetre çapındaydı ve her biri 600 kilogram yükünde taş gülleler atabilecekti. Büyük toplar, 64 günlük şiddetli bir yürüyüşten sonra İstanbul önlerine geldi. Rumeli ordusunun büyük bir kısmı, büyük topların hareketinden yaklaşık 2 ay sonra Edirne’den hareket etti ve 10 gün sonra İstanbul’a ulaştı.

Hisarın tamamlanması savaş nedeniydi ve inşaat sırasında Bizans ve Osmanlı birlikleri ortasında küçük çaplı çatışmalar yaşandı. Akabinde Bizans İmparatoru 11. Konstantinos’tan kenti teslim etmesini talep eden 2. Mehmet, resmen savaş ilan etti.

DEVLET İÇERİSİNDE KUŞATMAYA KARŞI ÇIKANLAR OLDU

İstanbul’un fethi iç siyasette da istikrarları değiştirecekti. Devlette hayli tesirli olan Çandarlı Halil Paşa’nın önderlik ettiği kısımlar, kuşatmanın başarısızlıkla neticelenmesinin saltanat açısından sarsıcı olacağını düşünüyordu.

Bilhassa uç beyefendilerinin bir kısmı, İstanbul’un fethedilip devlet merkezinin buraya taşınması halinde Edirne merkezli gaza ve akın faaliyetlerinin son bulacağını ve Osmanlı Devleti’nin dört tarafı sularla çevrili başşehrinden ötürü denizciliğe kayacağı telaşını lisana getirdi.

Bu türlü bir ortamda birinci büyük genel taarruz, 18 Nisan günü gerçekleştirildi. Büyük çaplı akının da başarısızlıkla neticelenmesi, Osmanlı ordugahındaki havayı olumsuz etkiledi.

Ayrıyeten 20 Nisan’da üç Ceneviz ve bir Bizans gemisinin rüzgârın da yardımıyla Haliç önlerindeki Osmanlı ablukasını yarıp kenti savunanlara yardım ulaştırması, kuşatmanın kaldırılmasına taraftar olan kesitin eline büyük bir koz verdi.

Bu güçlü günlerde padişahın yanında olan Akşemseddin, o devirden bugüne ulaşan tek evrak olan mektubunda 2. Mehmet’i destekleyerek kuşatmanın devam etmesi gerektiğini belirtti.

GEMİLERİ KARADAN YÜRÜTME PLANI DEVREYE ALINDI

Ordudaki yılgınlığı bertaraf etmek için evvelce hazırlanan plan devreye sokuldu. Beşiktaş-Kabataş ortasında kalan ufak koydan Kasımpaşa’ya uzanan vadide bir müddettir hazırlanan özel bir yol aracılığıyla 70 kadar gemi karadan yürütülerek Haliç’e indirildi.

Bu atak Urban’ın döktüğü devasa topun tesirine benzeri formda kenti savunanlar ve içerideki halk üzerinde büyük bir ruhsal tesir oluşturdu.

Osmanlı gemilerinin 22 Nisan sabahı Haliç’e indirilmesi, kente yardıma gelen Ceneviz gemilerinin yarattığı optimist havayı bozarak Bizans halkını büyük bir ümitsizliğe sürükledi.

28 Nisan’da Osmanlı teknelerini yakma teşebbüsüyle başlattığı akında başarısız olan Venedikli Amiral Giocomo Coco, gemisiyle Haliç sularına gömüldü.

6 Mayıs’ta Osmanlı ordusu, top atışları nedeniyle zayıflayan Topkapı ve Edirnekapı ortasında kalan surları ana amaç olarak seçti.

KUŞATMAYI ENGELLEMEK İÇİN PALAVRA HABERLER YAPILDI

Bu sırada Osmanlı ordugahına gelen Macar elçisi, kuşatmanın kaldırılmaması durumunda bir Haçlı ordusunun yola çıkacağı tehdidinde bulundu. Bizanslılar da Osmanlı ordusu içine gizlice adamlar göndererek büyük bir yardım kuvvetinin Balkanlar’a hakikat harekete geçtiği tarafında haberler yayarak karışıklık çıkarmaya çalıştı.

Neredeyse 50 gündür devam eden kuşatma nedeniyle Osmanlı ordusu ortasında huzursuzluk had safhaya çıktı. Bu durumu kullanan Çandarlı Halil Paşa ve taraftarları, yeni bir harp meclisi toplanmasını talep etti. Kuşatmanın kaldırılmasını isteyenler ile son bir genel taarruzda ısrar edenler ortasında tartışmalar yaşandı.

Sonunda bir sefer daha 2. Mehmet’in dayanağını alan Zağanos Paşa, en son hücumun gününü belirlemekle görevlendirildi. Her şey 29 Mayıs’ta yapılmasına karar verilen son atağa bağlandı.

Askerlerin de savaş azmini artırmak için kentin İslam hukuku mucibince üç gün yağma edilebileceği duyuruldu.

Öte yandan kent surlarını gezerek askerleri motive etmeye çalışan 11. Konstantinos, kentte birbiri gerisine dini ayinler düzenleyip moralleri yüksek tutmaya çalıştı. Ayrıyeten savunmadan kaçanlar için de sert önlemler devreye sokuldu.

GÜN DOĞUMUNDA ÜÇ DALGA HALİNDE BÜYÜK TAARRUZ

Osmanlıların gün doğumunda başlayan üç dalga halindeki büyük taarruzu sırasında, İstanbul kuşatmasının simge isimlerinden Giovanni Guistiniabi-Lungo, ağır yaralandı ve müdafaa çizgisi tam manasıyla çöktü.

Topkapı surları ve burada bulunan yüksek kule, ağır topçu ateşi ve başarılı lağım faaliyetleri sonucu kulenin altına yerleştirilen barut fıçılarının ateşe verilmesiyle yıkıldı. 11. Konstantinos, beraberindeki askerlerle Yedikule civarında azap askerleri tarafından sıkıştırılarak öldürüldü.

Artık “Fatih” unvanını almaya hak kazanan 2. Mehmet, öğlen üzeri muzaffer bir kumandan olarak kente girdi ve Ayasofya’nın kubbesine çıkarak olup bitenlere göz gezdirdi. Akabinde yağmayı ikinci günde durdurdu.

Akabinde kent halkına can ve mal güvenliği temin eden 2. Mehmet, başşehir yapacağı kentin daha fazla ziyan görmemesi için özel itina gösterdi.

Orta Çağ’ın en güçlü kara ve deniz kaleleri, Fatih Sultan Mehmet’in kuşatma teknikleri, ateşli silahları ve nizamlı askeri gücü karşısında yenilmiş oldu. İstanbul’un fethi ile 1058 yıllık Bizans İmparatorluğu sona erdi, Orta Çağ kapandı ve Yeni Çağ başladı. İstanbul, Osmanlı Devleti’nin yeni başşehri oldu.

HAÇLILARIN TAHRİP ETTİĞİ İSTANBUL AYAĞA KALDIRILDI

İstanbul’u aldıktan sonra ıslahatlar gerçekleştiren Fatih Sultan Mehmet, Osmanlı’nın klasik çağını başlattı.

Fetihle birlikte hem İslam hem de Hristiyan dünyasında büyük bir şöhret kazanan Fatih, 1204 yılındaki 4. Haçlı Seferi sonucunda büyük tahribata uğrayıp gerilemeye başlayan kente eski ihtişamını kazandırmak için uğraş harcadı.

Sonraki dönemlerde İstanbul, Fatih’in mirasıyla eski günlerini de aşarak dünyanın en kıymetli kentlerinden birisi haline geldi.