Hidrobiyolog Artüz’den ‘deniz salyası’ açıklaması: Marmara Denizi 1989’da öldü

Marmara Denizi’nin Değişen Oşinografik Kurallarının İzlenmesi Projesi’nin (MAREM) Lideri Hidrobiyolog Levent Artüz, Marmara Denizi’nin yüzeyini kaplayarak tasaya neden olan müsilajına (deniz salyası) ait olarak yaptığı açıklamada, “Bu münferit bir olay değil, bir zincir, bir sonuç. Bundan sonra da bu türlü anomaliler göreceğiz. Marmara Denizi 1989 yılında öldü. Gördüğümüz, bir cesedin çürümesidir. Müsilajı kavrayabilmek için bu olgunun tarihine bakmalıyız” dedi. 

Artüz, 1+1’den Siren İdemen ve Anıl Olcan ile yaptığı söyleşide, müsilajlara ait bilgi verirken, “Bir tarifle anlatmak gerekirse; oklava halinde bir tavuk yumurtası düşünün, bilimsel ismi Proboscia alata olan plankton, kısa müddette olağandışı artış gösteriyor. Daha sonra patlıyor. Patlama derken bomba patlaması değil, çiçeklenme, tomurcuk patlaması. Ölüp kırılıyor. Kırılınca hücre içi sıvısı ortama yayılıyor. Tıpkı yumurtanın beyazını su dolu bir bardağa dökmek gibi… Müsilaj kökenlendiği canlıya bağlı olarak genelde üst su kütlelerinde oluşur. Denizin çalkalanmasıyla içinde hava kabarcıklarını hapsederse suyun yüzeyine çıkar. Askıda katı husus dediğimiz denizin içindeki partikülleri hapsederse ağırlaşıp çöker. Yani, içine katı maddeyi hapsederse batıyor, yoğunluğu azalırsa yüzüyor. İncelemelerimizden gördüğümüz kadarıyla, müsilaj temel olarak orta yüzey dediğimiz alanda birikmiş vaziyette. Dalgıçlar 5-10 metrelik derinliklerde gözlemleyebiliyor. Lakin, büyük ölçülerde çökmüş müsilaj alt su kütlesinde, yani 50-100 metre derinliklerde de görülüyor” açıklamasını yaptı. 

“Tür çeşitliliği daha da azalır”

Müsilajların deniz canlılarına tesirine ait olarak da konuşan Artüz, yapışkan ve bulaşkan bir yapıya sahip olduklarını belirterek, “Balık yumurtalarının büyük çoğunluğu denizin yüzeyindedir. Yumurtanın içinde yağ damlacığı vardır ve yüzerler. Yüzeydeki yumurtalar müsilajın içinde hapsoluyor ve yaşama bahtları kalmıyor. Larvalar için de tıpkı şey kelam konusu. Müsilaj ortamdaki hayvansal besini, yani zooplanktonu içine hapseder. Müsilaj vakitle, hareket edemeyen (sesil) midye, istiridye, tunikatlar üzere canlıların üzerine de çöker. Deniz çayırlarını örter ve ışıkla temaslarını keser. Bu canlıların beslenmesini ve teneffüslerini tesirler. Böylelikle tıp çeşitliliği daha da azalır” dedi. 

Artüz, şu tabirleri kullandı: 

“Marmara Denizi artık global değil, bulanıklık sebepli”

Marmara Denizi’nde yaşanan sıcaklık artışının global ısınmayla direkt ilgisi yok. Doğal ki global ısınmanın tesiri var. Fakat komşu denizler global ısınmadan etkilenmiyor mu? Komşu denizlerde ısınma dünya ortalaması olan 1 dereceye yakınken Marmara’daki sıcaklık artışı 2,5 derece. 2000 yılında sıcaklık artışı 1,8 derece civarında. 2000’den beri Marmara’nın üst su kütlesinde inanılmaz bir sıcaklık artışı var. MAREM olarak yaptığımız çalışmalardan biliyoruz ki, tedbir alınmaksızın yapılan Derin Deniz Deşarjlarından ötürü oluşan bulanıklık sebebi ile bilhassa üst katmanda deniz suyu sıcaklığının olağandışı bir formda arttığını görüyoruz. Marmara Denizi artık global değil, bulanıklık sebepli, yalnızca bu denizimizin üst su kütlesini etkileyen lokal bir ısınmayla karşı karşıya. Keşke Marmara’daki sıcaklık artışı global ısınma ortalamalarında olsaydı. Bu artış global ısınma ortalamalarının çok üstünde ve sebebi de bulanıklık.

“Müsilaj agregat yapının yok olmasının tek bir yolu var”

Müsilaj agregat yapının yok olmasının tek bir yolu var. O da bakteriyolojik olarak parçalanması. Bakteriyolojik olarak parçalanması için gerekli suda çözünmüş oksijen de ortamda kâfi ölçüde yok şu anda. 2007’de Marmara Denizi’nde çözünmüş oksijen düzeyi bugünküne göre daha fazlaydı. Buna karşın, müsilaj yapı iki senede parçalandı. Artık oksijen çok daha az. Ne olacağını kestirmek güç. Bakteriyolojik parçalanma sonucu parçalanma eserleri ve bu kütleyi parçalayacak bakteri biyokütlesinin de ne olacağı ve bu durumun mümkün kümülatif tesirleri de meçhul. Net ölçüm yapabilmemiz için deniz ortamının durulması gerekiyor. Şu kademede bakıp “vah vah” demek dışında yapacak bir şey yok.”