AK Parti’den askeri suçlarla ilgili kanun teklifi

AK Parti Milletvekilleri, askeri hataların soruşturması ve kovuşturmasında uygulanacak istisnai kararlar ile soruşturma ve kovuşturma mercilerinin belirlenmesini de içeren Askeri Ceza Kanunu ve Kimi Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’ni, TBMM Başkanlığına sundu.

Kanun teklifine nazaran, Askeri Ceza Kanunu’nda, “askeri suçlar” ile “sırf askeri suçlar” tanımlanacak. Kanunda düzenlenen cürümler ile asker şahısların askerlik hizmet ve misyonlarıyla ilgili olarak işledikleri kabahatler, askeri kabahat olacak.

Asker şahıslar tarafından işlenen ve Askeri Ceza Kanunu’nda, “söz vererek tahliye olunan harb esirleri”, “müstahkem bir mevkii yahut kendi mevkiini yahut kendisini yahut bir gemiyi, bir tayyareyi düşmana teslim eden kumandanların cezası”, “vazife ve memuriyetlerine gitmeyenlerin cezaları”, “firar ve cezası”, “yabancı memlekete firar edenlerin cezaları”, “mehil içinde yakalananların cezası”, “sözleşerek firar ve cezası”, “kendini askerliğe yaramayacak hale getirenlerin cezası”, “askerlikten kurtulmak için hile yapanlar”, “amir yahut üstü tehdit”, “amir ve mafevkine hakaret edenlerin cezaları”, “itaatsizlikte ısrar edenlerin cezası”, “toplu asker karşısında yahut hizmetten savuşmak için yahut silahlı iken yapılan itaatsizliğin cezaları”, “büyük ziyanlar veren itaatsizliğin cezaları”, “mukavemet ve cezası”, “amire ve mafevka fiilen taarruz edenlerin cezaları”, “fesat ve cezası”, “fesadı haber vermeyenlerin cezası”, “askeri isyan ve cezası”, “askeri isyanda önayak olanların cezaları”, “düşman karşısında askeri isyan suçlularının cezası” ile “dikkatsizlik edenler” başlığıyla düzenlenen cürümler, yalnızca askeri cürüm olacak.

Amir-maiyet yahut üst-ast bağı

Teklifle, hata bakımından amir-maiyet yahut üst-ast alakasının hangi durumlarda dikkate alınmayacağı düzenlenecek.

Askerlik hizmet ve misyonlarına ait haller dışında, asker şahıslardan nişanlıların, evlilik bağı kalmasa bile eşlerin, kan yahut kayın hısımlığından üstsoy yahut altsoy ile üçüncü derece dahil hısımların yahut evlatlık bağı olanların birbirlerine karşı işledikleri kabahatler bakımından amir-maiyet ve üst-ast bağlantısı dikkate alınmayacak.

Yükümlü erbaş ve erler ortasında ast, üst yahut amir münasebetinin dikkate alınması için fiilin askeri hizmet ve misyonlarından ötürü işlenmesi kaide olacak.

Yakalama ve tutuklama

Düzenlemeyle, asker bireylerin yakalanması ve tutuklanmasında uygulanacak ek kararlar ile istisnai kararlar belirleniyor.

Bireye kabahati işlerken rastlanması, suçüstü bir fiilden ötürü; izlenen kişinin kaçması mümkünlüğünün bulunması yahut çabucak kimliğini belirleme imkanının bulunmaması ile tutuklama kararı yahut yakalama buyruğu düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, cumhuriyet savcısına derhal başvurma imkanı bulunmadığı takdirde; amiri, üstü, askeri karakol, nöbetçi, devriye, askeri inzibat ve kolluk vazifelisi asker kişiyi yakalama yetkisine sahip olacak.

Yakalanan kişi ve olay hakkında cumhuriyet savcısına çabucak bilgi verilerek buyruğu doğrultusunda süreç yapılabilecek. Cumhuriyet savcısı, yakalanan kişiyi özgür bırakmaz ise en yakın askeri inzibat karakoluna yahut askeri makama ya da isimli kolluk görevlilerine teslim edilmesine karar verecek.

Cürmün, Türk Ceza Kanunu’nda “Koruma, Nezaret, Yardım yahut Bildirim Yükümlülüğünün İhlali”, “Çocuk Düşürtme, Düşürme yahut Kısırlaştırma”, “Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar” ve “Hürriyete Karşı Suçlar” başlığı ile tanımlanan cürümler ile Terörle Uğraş Kanunu kapsamına giren cürümlerden olması durumunda, yakalanan kişi cumhuriyet savcısının talimatı ile isimli kolluk görevlilerine teslim edilecek.

Asker bireylerin gözaltına alınması yahut tutuklanması durumunda; derhal kıta kumandanı yahut askeri kurum amirine de haber verilecek.

Soruşturma ve kovuşturma

Askeri cürümlerin soruşturulması ve kovuşturulmasında uygulanacak yol kararlarına ait düzenleme yapılacak.

Askeri cürümlerle ilgili, subay ve astsubayların kuşkulu sıfatıyla sözü şahsen cumhuriyet savcısı tarafından alınacak.

Askeri amirler, cumhuriyet savcısının işe el koymasına kadar kanıtların kaybolmasını önleyecek önlemleri alacak.

Ülke sonları dışında işlenen hatalar bakımından cumhuriyet savcısı, isimli kolluk vazifelileri tarafından yapılacak süreçlerin Ulusal Savunma Bakanlığınca yurt dışında görevlendirilen hukuk sınıfı subaylar tarafından yapılmasını isteyebilecek.

Kuvvetli cürüm kuşkusunun varlığını gösteren somut kanıtların bulunması ve yalnızca askeri cürüm nedeniyle askeri disiplinin ağır halde ihlal edilmesi halinde de asker kişi hakkında tutuklama kararı verilebilecek.

Yalnızca askeri cürümlerde, tutuklama yasağına ait kararlar uygulanmayacak.

Asker şahısların işlediği askeri kabahatlerle ilgili olarak kabul edilen iddianamenin bir örneğini mahkeme, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi durumunda ise bir örneğini savcılık soruşturma müsaadesini veren komutanlığa yahut askeri kurum amirliğine gönderecek.

Askeri birlik kumandanı yahut askeri kurum amiri, buyruk komutasındaki asker şahısların, tabirlerinin alınması yahut sorgularının yapılması için hazır bulundurulmasını sağlayacak.

Soruşturma müsaadesi ve müsaade vermeye yetkili merciler

Teklifle, asker bireylerin işlediği askeri cürümlerde yürütülecek soruşturma ve kovuşturmalardaki müsaade yolu ile müsaadeye karar verecek merciler belirleniyor.

Asker şahısların işledikleri askeri cürümlerin soruşturulması müsaadeye tabi olacak lakin ağır ceza mahkemesinin misyonuna giren suçüstü hallerinde soruşturma genel kararlara nazaran yürütülecek.

Soruşturma müsaadesi, taban tugay kumandanı yahut eşidi askeri kurum amiri (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşidi) olmak üzere, asker kişinin vazife yaptığı birlik kumandanı yahut askeri kurum amiri, bu bireylerin yokluklarında ise vekilleri tarafından şahsen verilecek.

Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları ve Ulusal Savunma Üniversitesi hariç, Ulusal Savunma Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşlarda misyon yapan asker şahıslar hakkında soruşturma müsaadesi, Ulusal Savunma Bakanı tarafından verilecek. General ve amiraller hakkındaki soruşturma müsaadesi ise misyon yeri dikkate alınarak ilgisine nazaran Genelkurmay Liderinin yahut ilgili kuvvet kumandanının teklifi üzerine ya da resen Ulusal Savunma Bakanı tarafından verilecek.

Bir askeri birlik yahut askeri kurumda süreksiz olarak görevlendirilen yahut harekat komutasına verilen asker şahıslar hakkında soruşturma müsaadesi, bu misyonlarının devamı müddetince, süreksiz olarak görevlendirildikleri yahut harekat komutasına verildikleri askeri birlik yahut askeri kurumun bağlı bulunduğu soruşturma müsaadesi vermeye yetkili birlik kumandanı yahut askeri kurum amiri tarafından verilecek.

Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça, bir askeri birlik yahut askeri kurum dışında görevlendirilen asker bireyler hakkında soruşturma müsaadesi, bu vazifelerinin devamı müddetince, Ulusal Savunma Bakanı tarafından verilecek.

Memleketler arası mutabakatlar mucibince yabancı asker bireylerin askeri cürümleri hakkında soruşturma müsaadesi Ulusal Savunma Bakanı tarafından verilecek. Bunlar hakkında altıncı ve yedinci fıkra kararları uygulanmayacak.

Ulusal Savunma Bakanı, general ve amiraller hariç subay yahut astsubaylara ait soruşturma müsaadesi verme yetkisini, İşçi Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu bakan yardımcısına devredebilecek.

Subay ve astsubaylar hariç öteki bireylerin işledikleri askeri hatalara ait soruşturma müsaadesi verme yetkisi, bu müsaadesi vermeye yetkili kumandan yahut askeri kurum amiri tarafından teşkilatında bulunan hukuk hizmetleri lideri yahut ünite amirine, Ulusal Savunma Bakanı tarafından merkezde Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü yahut yardımcısına, taşrada ve bağlı kurum ve kuruluşlarda ise minimum alay eşidi kurum amirine devredilebilecek.

Müsaade vermeye yetkili merci, bir ön inceleme başlatacak, ön incelemeyi şahsen yapabileceği üzere, buyruğunda olan ve hakkında inceleme yapılanın üstü pozisyonundaki asker bireylerden birine de yaptırılabilecek. Müsaade vermeye yetkili merci, buyruğunda olan ve hakkında inceleme yapılanın üstü pozisyonundaki en az üç asker bireyden oluşan bir heyet de görevlendirebilecek. Müsaade vermeye yetkili mercinin mecburî gördüğü hallerde, heyette yer alanların çoğunluğunun, hakkında inceleme yapılanın rütbe yahut kıdemce eşidi yahut üstü pozisyonunda, heyet liderinin ise hakkında inceleme yapılanın üstü pozisyonunda olması gerekecek.

Yetkili merci, soruşturma müsaadesi konusundaki kararını cürmün işlenildiğinin öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç 30 gün içinde verecek. Bu mühlet, zarurî hallerde 15 günü geçmemek üzere bir sefer uzatılabilecek. Yetkili merci, belirtilen müddetler içinde soruşturma müsaadesi verilmesi yahut verilmemesi konusunda karar verecek ve kararını cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılana ve varsa şikayetçiye bildirecek. Bu kararlara karşı 10 gün içinde itiraz edilebilecek.

Sadece askeri hatalara ait verilen soruşturma müsaadesine itiraz edilmesi, soruşturma süreçlerini engellemeyecek. İtiraz, general ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesine, öteki asker şahıslar için ise yetkili mercinin yargı etrafında bulunduğu bölge yönetim mahkemesine yapılacak. İtirazlar, öncelikle incelenecek ve en geç 3 ay içinde karara bağlanacak. Verilen kararlar kesin olacak.

General ve amiraller hakkındaki soruşturma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yahut Başsavcıvekili tarafından yapılacak. Hakim kararı gerektiren süreçlere dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu kabahatlerin en ağırına bakmakla vazifeli Yargıtay ceza dairesini numara prestiji ile izleyen ceza dairesi lideri tarafından karar verilecek. Hatanın son numaralı ceza dairesinin vazifesine girmesi halinde talebi ve itirazı inceleme yetkisi Birinci Ceza Dairesi Liderine ilişkin olacak. Hakim kararı gerektiren süreçlerde Liderin verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara prestijiyle izleyen ceza dairesi lideri inceleyecek. Son numaralı daire liderinin kararı, Birinci Ceza Dairesi Lideri tarafından incelenecek. İddianame hazırlanması halinde kovuşturma Yargıtay ilgili ceza dairesince yapılacak.

Aziz Divan’da yargılanacak asker bireylerle ilgili soruşturma yordamı

Düzenlemeyle, Şanlı Divan’da yargılanacak asker bireylerin işlediği askeri cürümlerde yürütülecek soruşturma ve kovuşturmalardaki müsaade metodu ile müsaadeye karar verecek merciler belirlenecek.

Genelkurmay Lideri ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Kumandanlarının işlediği askeri kabahatlerin soruşturulması müsaadeye tabi olacak lakin, ağır ceza mahkemesinin vazifesine giren suçüstü hallerinde soruşturma genel kararlara nazaran yürütülecek.

Genelkurmay Lideri ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri kumandanları hakkında askeri cürümlerden ötürü soruşturma yapılması Cumhurbaşkanının müsaadesine bağlı olacak.

Müsaade vermeye yetkili merci, bir ön inceleme başlatacak; ön incelemeyi şahsen yapabileceği üzere, hakkında inceleme yapılanın üstü pozisyonundaki asker bireylerden biri yahut birkaçına da yaptırabilecek. Ön inceleme ile görevlendirilen bireyler birden fazla ise içlerinden en kıdemlisi lider olarak misyon yapacak.

Yetkili merci, soruşturma müsaadesi konusundaki kararını kabahatin işlenildiğinin öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç 30 gün içinde verecek. Bu mühlet, zarurî hallerde 15 günü geçmemek üzere bir sefer uzatılabilecek.

Yetkili merci, belirtilen müddetler içinde soruşturma müsaadesi verilmesi yahut verilmemesi konusunda karar verecek ve kararını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına, hakkında inceleme yapılana ve varsa şikayetçiye bildirilecek. Bu kararlara karşı 10 gün içinde Danıştay Birinci Dairesine itiraz edilebilecek. İtirazlar, öncelikle incelenecek ve en geç 3 ay içinde karara bağlanacak. Verilen kararlar kesin olacak.

Soruşturma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından yapılacak. Hakim kararı gerektiren süreçlere dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu cürümlerin en ağırına bakmakla misyonlu Yargıtay ceza dairesini numara prestijiyle izleyen ceza dairesi lideri tarafından karar verilecek. Kabahatin son numaralı ceza dairesinin vazifesine girmesi halinde talebi ve itirazı inceleme yetkisi Birinci Ceza Dairesi Liderine ilişkin olacak.

Hakim kararı gerektiren süreçlerde Liderin verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara prestijiyle izleyen ceza dairesi lideri inceleyecek. Son numaralı daire liderinin kararı, Birinci Ceza Dairesi Lideri tarafından incelenecek. İddianame düzenlenmesi halinde kovuşturma Büyük Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde yapılacak.